III. 10 bất thường chưa được làm rõ trong vụ án
Trên cơ sở chính các tài liệu trong hồ sơ vụ án và các nội dung mà chính Tòa án nhân dân tỉnh BR-VT đã yêu cầu điều tra bổ sung tại Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ ngày 8/4/2025, sau đây là 10 bất thường pháp lý cần được Hội đồng xét xử và các cơ quan có thẩm quyền xem xét, làm rõ trước khi đưa ra phán quyết:
1Lời khai của chính bị hại tại phiên tòa MÂU THUẪN với Cáo trạng
Tại phiên tòa ngày 31/3/2025, các bị hại đã khai trực tiếp trước Hội đồng xét xử. Theo Quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung số 1X/2025/HSST-QĐ ngày 8/4/2025 của TAND tỉnh BR-VT, lời khai này được ghi nhận như sau:
"Bị cáo H. không có thái độ hay hành động gì đe dọa, cưỡng ép, dùng vũ lực đòi tiền; mà chỉ nhắn tin đòi trả tiền thuê mặt bằng, trả lời bị hại: 'nếu giá cao quá thì nghỉ, trả tiền thuê mặt bằng'."— Trích Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ, TAND tỉnh BR-VT ngày 8/4/2025
Biên bản phiên tòa sơ thẩm ngày 31/3/2025 còn ghi nhận: các bị hại khai chưa từng gặp bị cáo tự xưng là "giang hồ"; thông tin về "tiền án, tiền sự" của bị cáo chỉ là nghe nói lại. Chính bị cáo N.V.H. — người trực tiếp đi thu tiền — xác nhận các bị hại "không biết H. là ai" (Biên bản phiên tòa 31/3/2025, trang 21 và trang 33). Một người mà các bị hại chưa từng gặp, không biết là ai thì khó có thể là chủ thể đã trực tiếp "uy hiếp tinh thần" họ.
Câu hỏi: Nếu chính bị hại đã khai tại tòa rằng không bị đe dọa, cưỡng ép, vậy căn cứ nào để khẳng định hành vi cấu thành tội Cưỡng đoạt tài sản?
Nguồn: QĐ trả HSĐTBS số 1X/2025/HSST-QĐ ngày 8/4/2025, Mục 1.
2Đơn tố cáo do người KHÔNG biết chữ ký — và được người khác soạn sẵn
Cũng theo chính Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ, Hội đồng xét xử đã ghi nhận thực tế đáng chú ý sau:
"Bị hại T.T.T. không biết chữ, ký đơn tố cáo bị cáo V.V.H. do ông L.T.G. soạn thảo sẵn đưa cho; mục đích của các bị hại khi ký đơn này là theo gợi ý của ông G. để gửi Ban Giám đốc Xí nghiệp cứu xét giảm giá cho thuê mặt bằng, chứ không nhằm mục đích tố cáo bị cáo V.V.H."— Trích Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ, TAND tỉnh BR-VT ngày 8/4/2025
Cơ sở pháp lý: Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 yêu cầu nguồn tin tố giác phải đảm bảo tính xác thực, khách quan. Đơn tố cáo do người có lợi ích đối kháng với bị cáo soạn sẵn để người khác (không biết chữ) ký, với mục đích khác với mục đích tố cáo hình sự, có thể không đáp ứng tính xác thực của nguồn tin.
Câu hỏi: Liệu một đơn tố cáo được soạn sẵn bởi người có lợi ích đối kháng, được ký bởi người không biết chữ, với mục đích thực là xin giảm giá thuê, có thể là nguồn tin tố giác hợp pháp để khởi tố một vụ án hình sự?
Nguồn: QĐ trả HSĐTBS số 1X/2025/HSST-QĐ ngày 8/4/2025, Mục 1.
3Số tiền 425 triệu đồng — Hỗn hợp giữa tiền thuê hợp pháp và "phần dư" chưa được phân tách
Cáo trạng cáo buộc bị cáo "chiếm đoạt 425 triệu đồng". Tuy nhiên, chính Tòa án đã nhận thấy đây là TỔNG SỐ TIỀN THU TỪ TIỂU THƯƠNG trong 14 tháng — chưa được phân tách phần nào là tiền cho thuê mặt bằng hợp pháp (đúng giá thị trường, có thỏa thuận) và phần nào là "chiếm đoạt bất hợp pháp":
"Phân tích rõ trong số tiền các bị cáo đã thu từ các bị hại bao gồm khoản nào thu hợp pháp từ việc cho thuê mặt bằng, khoản nào thu bất hợp pháp làm căn cứ xác định chính xác Điều khoản truy tố."— Trích Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ, Mục 2
Tại phiên tòa 31/3/2025, một số dữ kiện định lượng quan trọng đã được làm rõ: trước khi bị cáo đầu tư, mỗi vị trí có diện tích khoảng 1 m², Xí nghiệp thu khoảng 1.000.000 đồng/vị trí; sau khi bị cáo cải tạo, diện tích từng vị trí tăng lên (khoảng 2–5 m²) kèm nền bê tông, điện, nước, camera an ninh. Bị cáo khai đã đầu tư cải tạo cảng hết khoảng 350–400 triệu đồng và tính đến khi bị bắt mới thu hồi được hơn 300 triệu đồng — tức chưa thu hồi đủ vốn đầu tư (Biên bản phiên tòa 31/3/2025, trang 23, 25, 27). Khi người bỏ vốn còn chưa thu hồi đủ vốn đầu tư hợp pháp, việc quy kết "chiếm đoạt" toàn bộ số tiền thu được là chưa có cơ sở.
Cơ sở pháp lý: Việc áp dụng K3 Đ170 BLHS (khung 7–15 năm) đòi hỏi giá trị chiếm đoạt từ 200 đến dưới 500 triệu đồng. Nếu chưa định lượng được khoản chiếm đoạt thực, không thể áp dụng đúng khung hình phạt. Nếu loại trừ các khoản thu hợp pháp, có thể giá trị "chiếm đoạt" thực tế thuộc khung thấp hơn (K1 hoặc K2 Đ170 BLHS).
Câu hỏi: Trên cơ sở nào Cáo trạng áp dụng K3 Đ170 BLHS khi chưa định lượng phần thu hợp pháp/bất hợp pháp, chưa đối chiếu giá thị trường, chưa định giá phần đầu tư cải tạo của bị cáo?
Nguồn: QĐ trả HSĐTBS số 1X/2025/HSST-QĐ ngày 8/4/2025, Mục 2.
4Vai trò của Giám đốc Xí nghiệp L.T.G. — Yêu cầu của Tòa chưa được đáp ứng
Tòa án đã yêu cầu làm rõ trách nhiệm pháp lý của ông L.T.G. và Ban Giám đốc Xí nghiệp:
"Trách nhiệm của ông L.T.G. và Ban Giám đốc Xí nghiệp Bến tàu khách C.Q trong việc kêu gọi thỏa thuận hợp tác, đồng ý để bị cáo V.V.H. đầu tư trang thiết bị, cải tạo mặt bằng và thỏa thuận cho thuê mặt bằng..."— Trích Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ, Mục 3
Các yếu tố liên quan đến vai trò ông G.:
- Là người trực tiếp THUÊ bị cáo H. vào cải tạo cảng (tháng 8/2022);
- Là người ĐỒNG Ý cho bị cáo thu tiền tiểu thương để hoàn vốn (chính Cáo trạng và KLĐT thừa nhận);
- Là người ký QĐ 0X-2022/QĐBN ngày 16/9/2022 bổ nhiệm B.M.N. làm Phó GĐ điều hành Xí nghiệp;
- Là người ký Hợp đồng lao động 0X/2022/HĐLĐ ngày 1/11/2022 với N.V.H. — biến N.V.H. thành nhân viên hợp pháp của Xí nghiệp (Bút lục 3XX);
- Theo chính KLĐT (trang 5): "Ông G. không có ý định bỏ mặc hoàn toàn cho H., N.V.H. phạm tội".
Cơ sở pháp lý: Điều 360 BLHS (Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng); Điều 17 BLHS (Đồng phạm); Điều 280 K1 điểm (b), (c) BLTTHS (căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung khi có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm).
Câu hỏi: Tại sao một Giám đốc Xí nghiệp với những hành vi và mức độ liên quan như trên lại không bị xem xét trách nhiệm hình sự, trong khi một người lao động tự do thực hiện hoạt động dưới sự đồng ý của Giám đốc lại bị truy tố với khung 7–15 năm tù?
Nguồn: QĐ trả HSĐTBS 11/2025, Mục 3; KLĐT 9X/KLĐT-CSHS---- trang 5; Cáo trạng 11X; Bút lục 3XX.
5Đất khu cảng C.Q đã bị THU HỒI từ 23/12/2022 — Việc cho thuê có hợp pháp?
Theo Quyết định số 140XX/QĐ-UBND ngày 23/12/2022 của UBND tỉnh BR-VT, phần đất tại khu vực cảng C.Q đã được THU HỒI. Tuy nhiên, kể từ thời điểm đó cho đến tháng 11/2023, các hoạt động cho thuê mặt bằng vẫn tiếp tục diễn ra dưới sự đồng ý của Giám đốc Xí nghiệp.
Đồng thời, theo Giấy phép đăng ký kinh doanh của Công ty CP C.T.G.T tỉnh BR-VT, công ty này KHÔNG có ngành nghề "cho thuê đất, kiot kinh doanh". Vậy Xí nghiệp Bến tàu khách C.Q (chi nhánh) cho thuê là dựa trên cơ sở pháp lý nào?
Cơ sở pháp lý: Luật Đất đai 2024; Luật Doanh nghiệp 2020 (Điều 7 về quyền của doanh nghiệp — chỉ được kinh doanh ngành nghề đã đăng ký); Điều 360 BLHS.
Câu hỏi: Trong việc cho thuê đất đã bị thu hồi và hoạt động trái ngành đăng ký kinh doanh, trách nhiệm pháp lý thuộc về ai?
Nguồn: QĐ 140XX/QĐ-UBND ngày 23/12/2022; Giấy ĐKKD Công ty CP CTGT BR-VT.
6Tư cách "bị hại" của bà T.T.T. (65 triệu đồng) cần được xem xét lại
Theo hồ sơ và lời khai tại phiên tòa, bà T.T.T. KHÔNG trực tiếp thuê kiot tại cảng — người trực tiếp thuê là ông Nguyễn Văn B.. Tiền mặt bằng bị cáo H. thu trực tiếp từ ông N.V.B., không phải từ bà T.T.T.; tại hồ sơ, bị cáo khai không biết bà T.T.T. là ai (bút lục 1XX). Ông N.V.B. đã có lời tường trình (lập trong Vi bằng số 12XX/2024/VB-TPL) khẳng định thỏa thuận thuê là tự nguyện.
Cơ sở pháp lý: Điều 62 BLTTHS quy định về Người bị hại — phải là người bị thiệt hại trực tiếp. Nếu bà T.T.T. không có quan hệ thuê trực tiếp với bị cáo, không nộp tiền trực tiếp, thì tư cách bị hại cần được xem xét lại.
Câu hỏi: Có hợp lý không khi đưa vào hồ sơ một người không có quan hệ giao dịch trực tiếp, không nộp tiền trực tiếp, với tư cách "bị hại" để cấu thành tổng số tiền 425 triệu đồng?
Nguồn: Vi bằng 12XX/2024/VB-TPL ngày 18/10/2024.
7Một bị hại được ghi trong hồ sơ là KHÔNG BIẾT CHỮ
Theo lời chứng của ông B.M.N. tại Biên bản làm việc ngày 23/3/2025, bà N.T.N. (một trong 06 bị hại, 49 triệu đồng) là người KHÔNG BIẾT CHỮ, không thể tự đọc Biên bản ghi lời khai. Bà N.T.N. khẳng định không tố cáo bị cáo, chỉ ký vào tờ giấy với hiểu rằng đây là "tố thuê mặt bằng".
Cơ sở pháp lý: Điều 178 BLTTHS về thủ tục lập Biên bản ghi lời khai — yêu cầu người khai tự đọc và xác nhận. Đối với người không biết chữ, cần có người giám sát/phiên dịch/người làm chứng. Quy chế nghiệp vụ điều tra hình sự yêu cầu sự khách quan.
Câu hỏi: Khi người khai không biết chữ, các Biên bản ghi lời khai trong hồ sơ có được lập đúng quy trình tố tụng theo Điều 178 BLTTHS không?
Nguồn: Biên bản làm việc Luật sư – B.M.N. ngày 23/3/2025.
8Các Biên bản ghi lời khai có dấu hiệu trùng lặp bất thường
Trong hồ sơ vụ án, các Biên bản ghi lời khai (BBLK) của các bị hại khác nhau, ở thời điểm khác nhau, do các Điều tra viên khác nhau lập — nhưng nội dung GIỐNG NHAU đến từng dấu chấm, dấu phẩy. Cụ thể tại các bút lục: 219, 235, 237, 242, 244, 247, 301, 311.
Cơ sở pháp lý: Điều 86 và Điều 108 BLTTHS quy định chứng cứ phải bảo đảm tính khách quan, hợp pháp và phải được kiểm tra, đánh giá đầy đủ. Điều 178 BLTTHS quy định mỗi Biên bản ghi lời khai phải phản ánh đúng và đầy đủ nội dung lời khai cụ thể của từng người. Các BBLK có nội dung trùng lặp bất thường cần được trưng cầu giám định kỹ thuật để xác minh.
Câu hỏi: Việc các BBLK của những bị hại khác nhau, ở thời điểm khác nhau, có nội dung GIỐNG NHAU đến từng dấu chấm phẩy, có phù hợp với quy chế nghiệp vụ điều tra và quy định tại Điều 86, Điều 108, Điều 178 BLTTHS không?
Nguồn: Bút lục 2XX, 2XX, 2XX, 2XX, 2XX, 2XX, 3XX, 3XX trong hồ sơ vụ án.
9Vi bằng độc lập của Văn phòng Thừa phát lại — Chứng cứ chưa được CQ tiến hành tố tụng đánh giá
Ngày 18/10/2024, Văn phòng Thừa phát lại đã lập Vi bằng số 12XX/2024/VB-TPL ghi nhận lời tường trình của 06 người, trong đó có 02 trong số 06 bị hại theo Cáo trạng (bà D.T.L., bà N.T.T.L.) và 04 người thực tế có liên quan trực tiếp đến hoạt động thuê mặt bằng tại cảng (ông Nguyễn Văn B., bà T.T.N.H., ông N.V.V.L., bà L.T.H.E.). Tất cả đều khẳng định không bị bị cáo cưỡng đoạt, chỉ là thỏa thuận thuê mặt bằng bình thường.
Cơ sở pháp lý: Theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP, Vi bằng do Văn phòng Thừa phát lại lập có giá trị chứng cứ. Theo Điều 87 BLTTHS, đây là nguồn chứng cứ hợp pháp cần được xem xét, đánh giá đầy đủ.
Câu hỏi: Tại sao Cơ quan điều tra và Viện Kiểm sát không tiến hành đối chất, làm rõ giữa lời khai trong các Biên bản ghi lời khai và lời tường trình tại Vi bằng?
Nguồn: Vi bằng 12XX/2024/VB-TPL ngày 18/10/2024.
10Tổng thời hạn tạm giam — Gần 30 tháng cho người chưa có bản án
Bị cáo V.V.H. bị tạm giam liên tục từ ngày 24/01/2024 đến ngày tuyên án sơ thẩm (10/7/2026) — gần 30 tháng = 898 ngày. Trong suốt thời gian đó, bị cáo chưa có bản án sơ thẩm. Trong khi đó, thời hạn tạm giam để điều tra tối đa đối với tội rất nghiêm trọng chỉ là 12 tháng (Điều 173 BLTTHS), và thời hạn tạm giam để chuẩn bị xét xử cũng bị giới hạn chặt chẽ theo Điều 278 BLTTHS.
Cơ sở pháp lý: Điều 173 BLTTHS quy định thời hạn tạm giam đối với tội rất nghiêm trọng (K3 Đ170 BLHS) tối đa 4 tháng, có thể gia hạn không quá 03 lần (8 tháng) — tổng tối đa 12 tháng trong giai đoạn điều tra. Sau đó, thời hạn tạm giam trong giai đoạn truy tố và xét xử có quy định riêng tại Điều 240, Điều 278 BLTTHS. Việc tạm giam vượt thời hạn được pháp luật quy định là vi phạm nghiêm trọng quyền con người theo Hiến pháp.
Câu hỏi: Tổng thời gian tạm giam gần 30 tháng đối với một bị cáo mà việc kết tội còn nhiều điểm chưa rõ — có phù hợp với nguyên tắc suy đoán vô tội (Điều 13 BLTTHS) và nguyên tắc đảm bảo quyền con người (Điều 31 Hiến pháp 2013) không?
Nguồn: Quyết định khởi tố bị can 10A ngày 22/01/2024; Lệnh bắt tạm giam và các Lệnh gia hạn tạm giam.
IX. Quan điểm bào chữa: Bị cáo KHÔNG PHẠM TỘI (trình bày tại phiên tòa 03/7/2026)
Toàn văn phần nội dung bào chữa theo hướng không phạm tội trong Bài bào chữa đã nộp Hội đồng xét xử tại phiên tòa sơ thẩm mở lại ngày 03/7/2026. Quan điểm bào chữa: hành vi của bị cáo là quan hệ dân sự thuần túy về cho thuê mặt bằng sau cải tạo; vụ án có dấu hiệu hình sự hóa quan hệ dân sự, kinh tế.
Tội Cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 BLHS chỉ cấu thành khi hội đủ các dấu hiệu bắt buộc: (i) về mặt khách quan — phải có hành vi "đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác"; (ii) về mặt chủ quan — người phạm tội phải có lỗi cố ý và mục đích chiếm đoạt tài sản hình thành TRƯỚC khi thực hiện hành vi; (iii) về định lượng tài sản — phải xác định được cụ thể, riêng khoản 3 đòi hỏi giá trị từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng. Trong vụ án này, cả ba nhóm dấu hiệu đều KHÔNG được chứng minh.
Luận điểm 1 — Không có yếu tố "đe dọa, uy hiếp tinh thần" (mặt khách quan)
1.1. Chính các bị hại đã khai TẠI PHIÊN TÒA — bị cáo không đe dọa. Quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung số 1X/2025/HSST-QĐ ngày 08/4/2025 của TAND tỉnh BR-VT ghi nhận lời khai trực tiếp của bị hại tại phiên tòa 31/3/2025:
"Bị cáo H. không có thái độ hay hành động gì đe dọa, cưỡng ép, dùng vũ lực đòi tiền; mà chỉ nhắn tin đòi trả tiền thuê mặt bằng, trả lời bị hại: 'nếu giá cao quá thì nghỉ, trả tiền thuê mặt bằng'."— Trích Quyết định 1X/2025/HSST-QĐ ngày 08/4/2025
Đây là lời khai trực tiếp, công khai trước HĐXX — có giá trị chứng minh cao nhất theo nguyên tắc tranh tụng (Điều 26 BLTTHS).
1.2. Vi bằng 12XX/2024/VB-TPL và Bản tường trình ngày 22/01/2024 — các tiểu thương phủ nhận bị cưỡng đoạt. Vi bằng lập ngày 18/10/2024 ghi nhận tường trình của 06 người, trong đó bà D.T.L. và bà N.T.T.L. (02 bị hại theo Cáo trạng) khẳng định KHÔNG bị cưỡng đoạt, chỉ thỏa thuận thuê mặt bằng tự nguyện. Bản tường trình lập ngày 22/01/2024 — chỉ hai ngày trước khi bị cáo bị bắt — của 06 tiểu thương cũng khẳng định bị cáo KHÔNG đe dọa, cưỡng đoạt; giao dịch thuê là tự nguyện, thuận mua vừa bán ("tự nguyện chứ bị cáo không ép buộc" — Biên bản phiên tòa 31/3/2025, trang 27).
1.3. Lời chứng của ông B.M.N. (Biên bản làm việc ngày 23/3/2025). Ông B.M.N. — người cùng bị cáo cải tạo cảng từ tháng 8/2022, được Giám đốc Xí nghiệp ký Quyết định số 0X-2022/QĐBN bổ nhiệm Phó Giám đốc điều hành — cam kết ra tòa làm chứng: trong toàn bộ thời gian KHÔNG thấy bị cáo đe dọa ai; bà N.T.N. KHÔNG BIẾT CHỮ, khẳng định không tố cáo bị cáo, chỉ ký vào giấy được đưa; các hộ đều khẳng định tự nguyện thỏa thuận; nhờ bị cáo mà an ninh khu chợ cải thiện.
1.4. Cáo buộc "tự xưng dân giang hồ có tiền án tiền sự" tự mâu thuẫn với chính Cáo trạng. Phần lý lịch bị can của Cáo trạng ghi rõ: "Tiền án, tiền sự: không". Bản án năm 2011 (09 tháng tù cho hưởng án treo) đã đương nhiên được xóa án tích theo Điều 70 BLHS từ hơn 10 năm trước; quyết định xử phạt hành chính năm 2020 đã hết thời hạn được coi là chưa bị xử phạt (Điều 7 Luật XLVPHC). Một "quá khứ pháp lý" không còn tồn tại không thể là công cụ "uy hiếp tinh thần". Quan trọng hơn: các bị hại khai chưa từng gặp bị cáo tự xưng "giang hồ", thông tin tiền án tiền sự chỉ là nghe nói lại (Biên bản phiên tòa, trang 21, 33); đồng bị cáo xác nhận các bị hại "không biết H. là ai" (trang 33). Người mà bị hại chưa từng gặp, không biết là ai — về logic và pháp lý không thể là chủ thể trực tiếp uy hiếp tinh thần họ.
1.5. Không có chứng cứ vật chất về "đe dọa". Hồ sơ không có ghi âm, video, tin nhắn đe dọa, vũ khí hay bất kỳ dấu vết nào — các tin nhắn Zalo thu thập được chỉ thể hiện việc nhắc, đòi tiền thuê mặt bằng.
1.6. Suốt 14–16 tháng không có bất kỳ khiếu nại nào. Cảng nằm ngay cạnh trụ sở Công an phường. Nếu thực sự bị uy hiếp buộc nộp tiền trái ý chí, bị hại có vô số cơ hội tố cáo ngay từ những tuần đầu.
1.7. Chính VKS đã thu hẹp cáo buộc tại phần đối đáp phiên tòa 31/3/2025: xác định Cáo trạng không cáo buộc "đe dọa dùng vũ lực", chỉ còn "đe dọa về mặt tinh thần" dựa trên việc bị hại "biết bị cáo có tiền án, tiền sự nên sợ" — lập luận không đáp ứng tiêu chuẩn logic pháp lý và nguyên tắc suy đoán vô tội như phân tích tại mục 1.4.
KẾT LUẬN 1
Không tồn tại hành vi "đe dọa, uy hiếp tinh thần" — thiếu dấu hiệu khách quan bắt buộc của tội Cưỡng đoạt tài sản.
Luận điểm 2 — Không có yếu tố "chiếm đoạt" — đây là quan hệ dân sự thuần túy (mặt chủ quan)
2.1. Bị cáo thu tiền có sự cho phép của Giám đốc Xí nghiệp. Chính Cáo trạng và Kết luận điều tra ĐỀU thừa nhận: "Do H. bỏ tiền ra sửa chữa nên ông G. cho H. thu tiền đối với các hộ tiểu thương thuê mặt bằng tại cảng để thu hồi vốn đầu tư". Tại phiên tòa 31/3/2025 (trang 27), Giám đốc Xí nghiệp xác nhận chính ông "mời bị cáo đầu tư và chuyển giao việc thu tiền". Ông chỉ nói "thu hợp lý" (bút lục 3XX), không thỏa thuận mức cụ thể — vậy không có căn cứ xác định mức thu là "trái pháp luật".
2.2. Tiền thu để bù đắp vốn đầu tư cải tạo là có cơ sở thực tế. Bị cáo đã bỏ vốn: cán nền bê tông toàn khu, lợp mái tole, dựng 03 kiot kiên cố, camera an ninh, kéo điện – nước tới từng kiot, bồn nước biển, container kho, người trông giữ tài sản. Giá thuê cao hơn là hợp lý theo nguyên tắc thị trường.
2.3. Hành vi thu tiền hoàn toàn CÔNG KHAI, có chứng từ — trái ngược bản chất tội chiếm đoạt. Chính mục Vật chứng của Cáo trạng liệt kê: sổ ghi chép, sổ phiếu thu, sổ biên lai thu tiền. Người có ý định cưỡng đoạt không tổ chức thu công khai, qua nhân viên có hợp đồng lao động với Xí nghiệp, có phiếu thu – biên lai, có sổ sách đối chiếu.
2.4. Cảng có hơn 10 kiot, đa số tiểu thương không tố cáo — nhiều hộ còn ký Vi bằng, Bản tường trình xác nhận không bị cưỡng đoạt. Một hành vi "cưỡng đoạt có hệ thống" không thể chỉ tồn tại với một số hộ trong khi các hộ khác cùng điều kiện đều xác nhận thuận mua vừa bán.
2.5. Bị cáo CHƯA thu hồi đủ vốn đầu tư — không thể có "chiếm đoạt". Bị cáo khai đã đầu tư 350–400 triệu đồng, đến khi bị bắt mới thu hồi được hơn 300 triệu đồng (Biên bản phiên tòa, trang 23). Khi người bỏ vốn còn chưa lấy lại đủ vốn hợp pháp của chính mình thì về bản chất không tồn tại "phần chiếm đoạt".
2.6. Chủ trương của Đảng: KHÔNG hình sự hóa quan hệ dân sự, kinh tế. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị xác định rõ chủ trương không hình sự hóa các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự. Vụ án này — bản chất là quan hệ cho thuê mặt bằng có cải tạo — chính là loại quan hệ mà chủ trương trên yêu cầu không được hình sự hóa.
KẾT LUẬN 2
Hành vi của bị cáo là quan hệ dân sự về cho thuê mặt bằng có cải tạo, công khai, có chứng từ; không có mục đích và không có hành vi "chiếm đoạt".
Luận điểm 3 — Số tiền 425.000.000 đồng không có cơ sở pháp lý
3.1. Bà T.T.T. (65 triệu đồng) không thể là bị hại. Bà không trực tiếp thuê kiot; người trực tiếp thuê và giao tiền là ông N.V.B.. Bị cáo khai không biết bà là ai (bút lục 1XX), chỉ giao dịch với ông N.V.B. (Biên bản phiên tòa, trang 26).
3.2. Bà N.T.N. (49 triệu đồng) — người không biết chữ, không tố cáo. Việc lấy lời khai và lập biên bản đối với người không biết chữ phải tuân thủ nghiêm ngặt Điều 133, Điều 178 BLTTHS (đọc lại biên bản, người chứng kiến, điểm chỉ) — hồ sơ không thể hiện việc tuân thủ này.
3.3. Bà D.T.L. (80 triệu đồng) và bà N.T.T.L. (101 triệu đồng) — cả hai đã tường trình tại Vi bằng 12XX/2024/VB-TPL rằng không bị cưỡng đoạt; riêng bà D.T.L. còn có Đơn xin giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo ngày 06/10/2025. Lời khai tại CQĐT mâu thuẫn với Vi bằng và diễn biến phiên tòa — phải được đối chất, làm rõ.
3.4. Bà N.T.M.T. — người ký đơn tố giác ngày 15/12/2023 — lại KHÔNG được xác định là bị hại. Người ký đơn tố giác thì không phải bị hại, người bị coi là bị hại thì phủ nhận bị cưỡng đoạt — điều này cho thấy chất lượng và độ tin cậy của nguồn tố giác.
3.5. Các Biên bản ghi lời khai có dấu hiệu được tạo lập hàng loạt. Biên bản của các bị hại khác nhau, lấy tại thời điểm khác nhau, do Điều tra viên khác nhau lập — nhưng nội dung giống nhau đến từng dấu chấm, dấu phẩy (bút lục 2XX, 2XX, 2XX, 2XX, 2XX, 2XX, 3XX, 3XX). Chứng cứ thu thập không bảo đảm tính khách quan thì không có giá trị chứng minh (Điều 87, Điều 88, Điều 108 BLTTHS).
3.6. Các yếu tố tiên đề chưa được xác định — giá thuê thị trường tương đương, diện tích thuê thực tế từng hộ, giá trị đầu tư cải tạo, phần cấn trừ vốn, khoản nào hợp pháp – khoản nào bất hợp pháp. Đây chính là yêu cầu thứ hai của Quyết định trả hồ sơ 1X/2025/HSST-QĐ mà Viện Kiểm sát đã không bổ sung được. Không thể buộc tội khi chưa định lượng được "phần chiếm đoạt".
KẾT LUẬN 3
425.000.000 đồng là TỔNG TIỀN THUÊ mặt bằng — không phải tiền chiếm đoạt; hồ sơ không có căn cứ xác định bất kỳ khoản nào là "chiếm đoạt".
Luận điểm 4 — Đơn tố giác không phản ánh ý chí thật của bị hại — vụ án được "khởi nguồn" bởi người có lợi ích đối kháng
4.1. Đơn do Giám đốc Xí nghiệp soạn sẵn thực chất là đơn XIN GIẢM GIÁ THUÊ. Tại phiên tòa 31/3/2025, các bị hại xác nhận: đơn soạn sẵn đưa họ ký là đơn "xin giảm giá thuê mặt bằng" gửi Ban Giám đốc Xí nghiệp, không phải đơn tố cáo (trang 28, 29). Quyết định trả hồ sơ 1X/2025/HSST-QĐ ghi nhận rõ nội dung này.
4.2. Chuỗi văn bản của chính Giám đốc Xí nghiệp/XNCQ cho thấy ai khởi nguồn vụ án: Đơn tố cáo của XNCQ số 0X.2023.CQ ngày 08/5/2023; văn bản số 0X ngày 28/12/2023 "đề nghị xử lý nhóm bảo kê". Người đã mời bị cáo đầu tư, cho phép thu tiền — sau đó lại chủ động tố cáo và định hướng vụ việc thành "bảo kê, cưỡng đoạt". Việc bị cáo đầu tư, quản lý cảng làm giảm quyền kiểm soát nguồn thu của ông — đây là lợi ích đối kháng rõ ràng.
4.3. Thời điểm tố giác bất thường: tháng 12/2023 — đúng lúc bị cáo hoàn tất đầu tư và đang thu hồi vốn — hoàn toàn không phù hợp với logic "bị uy hiếp kéo dài" mà Cáo trạng mô tả.
KẾT LUẬN 4
Nguồn tin tố giác thiếu tính khách quan, được tạo lập bởi người có lợi ích đối kháng — không thể là nền tảng buộc tội hợp pháp.
Luận điểm 5 — Hồ sơ có dấu hiệu bỏ lọt trách nhiệm — Giám đốc Xí nghiệp và Công ty chủ quản
5.1. Đất cảng đã bị thu hồi nhưng thực tế vẫn tổ chức cho thuê. Theo Quyết định số 140XX/QĐ-UBND ngày 23/12/2022, đất cảng đã bị thu hồi; Giám đốc Xí nghiệp biết rõ nhưng vẫn để bị cáo đầu tư và tổ chức thu tiền cho thuê trên đất bị thu hồi.
5.2. Hoạt động cho thuê vượt phạm vi ngành nghề. Theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Công ty chủ quản không có ngành nghề cho thuê mặt bằng, kiot; XNCQ chỉ là đơn vị phụ thuộc, không có tư cách pháp nhân độc lập. Nếu coi hoạt động cho thuê là trái pháp luật thì trách nhiệm trước hết thuộc về người tổ chức, cho phép — không thể quy hết cho riêng bị cáo.
5.3. Vai trò của Giám đốc Xí nghiệp xuyên suốt vụ việc: ký Quyết định 0X-2022/QĐBN bổ nhiệm ông B.M.N. làm Phó Giám đốc điều hành; ký HĐLĐ số 0X/2022/HĐLĐ với đồng bị cáo (bút lục 3XX) — người đi thu tiền là nhân viên Xí nghiệp hoạt động trong phạm vi được Giám đốc cho phép. Kết luận điều tra tự thừa nhận ông "không có ý định bỏ mặc hoàn toàn" nhưng lấy lý do này để không xử lý là không khách quan. Người bào chữa đã có Kiến nghị khởi tố bổ sung ngày 10/4/2024 — chưa được giải quyết; yêu cầu thứ ba của Quyết định trả hồ sơ 1X/2025/HSST-QĐ về trách nhiệm này đến nay vẫn chưa được Viện Kiểm sát làm rõ.
KẾT LUẬN 5
Không thể kết tội bị cáo trong khi toàn bộ vai trò tổ chức, cho phép, khởi nguồn của người đứng đầu Xí nghiệp chưa được điều tra, xử lý — vi phạm nguyên tắc công bằng và bình đẳng trước pháp luật.
Luận điểm 6 — Nguyên tắc suy đoán vô tội: Viện Kiểm sát không khắc phục được ba yêu cầu điều tra bổ sung — mọi nghi ngờ phải giải thích có lợi cho bị cáo
Quyết định trả hồ sơ 1X/2025/HSST-QĐ đặt ra ba yêu cầu: (1) làm rõ mâu thuẫn giữa đơn tố cáo và lời khai bị hại tại phiên tòa về hành vi đe dọa, uy hiếp và mục đích thật của việc ký đơn; (2) xác định chính xác khoản thu nào hợp pháp, khoản nào bất hợp pháp; (3) làm rõ trách nhiệm của Giám đốc và Ban Giám đốc Xí nghiệp trong việc kêu gọi hợp tác, đồng ý cho bị cáo đầu tư và thỏa thuận cho thuê. Ngày 25/4/2025, Viện Kiểm sát giữ nguyên quan điểm truy tố, chuyển lại hồ sơ mà không bổ sung được bất kỳ chứng cứ mới nào cho cả ba yêu cầu.
(a) Cơ sở pháp lý. Khoản 1 Điều 31 Hiến pháp 2013: "Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật". Điều 13 BLTTHS 2015 ấn định hệ quả: "Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội". Đây còn là cam kết quốc tế của Việt Nam tại khoản 2 Điều 14 ICCPR.
(b) Nghĩa vụ chứng minh thuộc về bên buộc tội (Điều 15 BLTTHS). Bị cáo có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội; bị cáo "không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội" (điểm h khoản 2 Điều 61 BLTTHS). Việc Kết luận điều tra nhận định bị cáo "ngoan cố, không thừa nhận hành vi" thực chất là sử dụng chính quyền hiến định của bị cáo làm yếu tố bất lợi — điều không được phép.
(c) Việc chứng minh phải "theo trình tự, thủ tục luật định". Chứng cứ không được thu thập theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định thì không có giá trị pháp lý (khoản 2 Điều 87 BLTTHS). Trong vụ án này: các Biên bản ghi lời khai trùng lặp bất thường chưa được giám định; lời khai của người không biết chữ được thu thập không bảo đảm Điều 133, Điều 178 BLTTHS.
(d) Mọi nghi ngờ hợp lý phải được giải thích theo hướng có lợi cho bị cáo (in dubio pro reo). Ít nhất bốn nghi ngờ không thể loại trừ: (i) chính các bị hại khai tại tòa rằng bị cáo không đe dọa — mâu thuẫn trực diện với Biên bản ghi lời khai tại CQĐT; (ii) không định lượng được khoản thu nào hợp pháp, khoản nào "chiếm đoạt"; (iii) nguồn tố giác do người có lợi ích đối kháng soạn sẵn; (iv) các Biên bản ghi lời khai giống nhau bất thường chưa được giám định.
(đ) Điểm mấu chốt: khả năng làm sáng tỏ đã cạn. Sau khi Tòa án trả hồ sơ với ba yêu cầu cụ thể mà Viện Kiểm sát không bổ sung được chứng cứ mới nào, vụ án đã rơi đúng vào tình huống Điều 13 BLTTHS dự liệu: căn cứ buộc tội "không đủ VÀ không thể làm sáng tỏ" thêm theo trình tự luật định. Hệ quả pháp lý mà điều luật ấn định là hệ quả BẮT BUỘC, không tùy nghi: phải kết luận bị cáo không có tội.
KẾT LUẬN 6
Việc điều tra bổ sung bất thành đồng nghĩa các căn cứ buộc tội KHÔNG THỂ được củng cố thêm — theo Điều 13, Điều 15 BLTTHS và Điều 31 Hiến pháp 2013, phải tuyên bị cáo KHÔNG PHẠM TỘI.
Đề nghị của người bào chữa: Trên cơ sở 06 luận điểm nêu trên, người bào chữa kính đề nghị Hội đồng xét xử tuyên bị cáo KHÔNG PHẠM TỘI "Cưỡng đoạt tài sản", hủy bỏ biện pháp tạm giam và trả tự do cho bị cáo ngay tại phiên tòa. (Trích Bài bào chữa đã nộp HĐXX ngày 03/7/2026 — phần quan điểm dự phòng về khung, mức hình phạt không đăng tải tại đây.)